Միջազգային կառույցների կողմից հրապարակված ցուցանիշների և ինդեքսների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս լուծելու երկու կարևոր խնդիր: Առաջին, համապարփակ թվային ցուցանիշների օգնությամբ գնահատել ՀՀ կատարողականը տվյալ ժամանակահատվածում, ինչպես նաև կատարել միջժամանակային համեմատություններ՝ հասկանալու, թե արդյոք երկիրը շարժվում է ցանկալի ուղղությամբ: Երկրորդ, ՀՀ կատարողականը համեմատել այլ երկրների հետ՝ պարզելու Հայաստանի հարաբերական դիրքը տարածաշրջանում և Եվրասիական տնտեսական միությունում: Այս արդյունքները կարևոր են, քանի որ օգնում են ստանալ տնտեսական իրավիճակի համակողմանի գնահատականը, ինչն անհրաժեշտ է ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր հատվածի համար: Սույն վերլուծությունը միտված է վերոհիշյալ խնդիրների պարզաբանմանը:

Ելնելով ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի կողմից հրապարակված տվյալներից՝ սույն վերլուծությունում ուսումնասիրվել է ՀՀ տնտեսության՝ վերջին ժամանակաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացումները: Մասնավորապես, դիտարկվել են տնտեսական ակտիվության՝ տվյալ ամսվա կուտակային ցուցանիշը, դրա ոլորտային բաշխվածությունը, ինչպես նաև տնտեսության առանձին ճյուղերի դինամիկան: Վերլուծվել են նաև տնտեսական զարգացումները ՀՀ արտաքին առևտրի ոլորտում, աշխատանքի շուկայում և հարկաբյուջետային հատվածում: Բացի այդ, անդրադարձ է կատարվել նաև ֆինանսական հատվածին (գնաճ, ավանդներ և վարկեր), ինչպես նաև փոխարժեքի վարքագծին:

Միջազգային կառույցների կողմից հրապարակված ցուցանիշների և ինդեքսների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս լուծելու երկու կարևոր խնդիր: Առաջին, համապարփակ թվային ցուցանիշների օգնությամբ գնահատել ՀՀ կատարողականը տվյալ ժամանակահատվածում, ինչպես նաև կատարել միջժամանակային համեմատություններ՝ հասկանալու, թե արդյոք երկիրը շարժվում է ցանկալի ուղղությամբ: Երկրորդ, ՀՀ կատարողականը համեմատել այլ երկրների հետ՝ պարզելու Հայաստանի հարաբերական դիրքը տարածաշրջանում և Եվրասիական տնտեսական միությունում: Այս արդյունքները կարևոր են, քանի որ օգնում են ստանալ տնտեսական իրավիճակի համակողմանի գնահատականը, ինչն անհրաժեշտ է ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր հատվածի համար: Սույն վերլուծությունը միտված է վերոհիշյալ խնդիրների պարզաբանմանը:

Փախստականների վերադարձի իրավունքի իրացումը միջազգային իրավունքի շրջանակներում շարունակում է մնալ առավել բարդ և դժվար լուծելի խնդիրներից մեկը: Այն հատկապես սուր դրսևորումներ ունի Եվրասիական տարածաշրջաններում, որոնք հաճախ են դառնում աշխարհաքաղաքական բախումների ասպարեզներ։ Իրավիճակն էլ ավելի է բարդանում, երբ խնդիրը վերաբերում է ինքնորոշման հակամարտությունների ժամանակ տարածաշրջանից բռնի, ռազմական ուժով դուրս մղված փախստականներին, ու գործընթացը տեղի է ունենում աշխարհաքաղաքական տրանսֆորմացիայի սուր փուլում։ Օգտվելով այն հանգամանքից, որ ազդեցիկ պետություններն իրենք են ոտնահարում միջազգային իրավունքի հիմնարար նորմերն ու զբաղված են ազդեցության վերաբաժանման գործընթացով, մետրոպոլիաները հաճախ փորձում են ռազմական ագրեսիայի կիրառմամբ հասնել հակամարտությունների հանգուցալուծմանը՝ դուրս մղելով ինքնորոշվող ժողովրդին իր բնակության տարածքից։ Այդ դեպքում ոչնչացումից խուսափած փախստականների վերադարձի իրավունքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես նրանցից յուրաքանչյուրի անձնական իրավունք, այլև նրանց, որպես ժողովրդի, ինքնորոշման իրավունքի իրացման հնարավորություն, երբ փախստական է դարձել այդ ժողովուրդն ամբողջությամբ կամ նրա զգալի մասը։ Այդ բարդ միջգիտակարգային խնդրի լուծումը հոդվածում դիտարկվում է իրավական և քաղաքական բաղադրիչների համադրությամբ՝ պարզելու համար, թե որոնք են փախստական դարձած բնակչության վերադարձի հնարավորություններն ու խոչընդոտները։ Նախ, քննարկվում են փախստականների վերադարձի իրավական հիմքերը միջազգային իրավունքի շրջանակում։ Ապա, երեք ինքնորոշման հակամարտությունների (Արևելյան Թիմոր, Կոսովո, Արևմտյան Սահարա) դեպքում փախստականների վերադարձի տարբեր (հաջողված, մասնակի հաջողված և չհաջողված) դեպքերի համեմատական ուսումնասիրությամբ փորձ է արվում մոդելավորել, թե ինչ գործոններով է պայմանավորված եղել վերադարձի հաջողությունը։ Այդ հետազոտության արդյունքների հիման վրա գնահատվում է, թե ինչ նպաստավոր գործոններ կան Լեռնային Ղարաբաղի փախստականների վերադարձի համար, որոնք են դրա խոչընդոտներն ու դրանց հաղթահարման մեխանիզմները։

Ելնելով ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի կողմից հրապարակված տվյալներից՝ սույն վերլուծությունում ուսումնասիրվել է ՀՀ տնտեսության՝ վերջին ժամանակաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացումները: Մասնավորապես, դիտարկվել են տնտեսական ակտիվության՝ տվյալ ամսվա կուտակային ցուցանիշը, դրա ոլորտային բաշխվածությունը, ինչպես նաև տնտեսության առանձին ճյուղերի դինամիկան: Վերլուծվել են նաև տնտեսական զարգացումները ՀՀ արտաքին առևտրի ոլորտում, աշխատանքի շուկայում և հարկաբյուջետային հատվածում: Բացի այդ, անդրադարձ է կատարվել նաև ֆինանսական հատվածին (գնաճ, ավանդներ և վարկեր), ինչպես նաև փոխարժեքի վարքագծին:

Սույն վերլուծության նպատակն է գնահատել ՀՀ պետական բյուջեի կատարման ընթացքը տվյալ ժամանակահատվածում: Նախ նկարագրվել է ՀՀ տնտեսության ընդհանուր բնութագիրը, այն է՝ տնտեսական ակտիվության շարժիչ ուժերը, զարգացումները տնտեսության առանձին ճյուղերում, պահանջարկի բաղադրիչների՝ սպառման և ներդրումների վարքագիծը և այլն: Այնուհետև վերլուծվել է պետական բյուջեի եկամուտների և ծախսերի կատարողականը՝ համեմատելով համապատասխան ցուցանիշների փաստացի և պլանային արժեքները: Վերլուծությունը ավարտվել է հիմնական եզրահանգումների ամփոփմամբ:

Ելնելով ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի կողմից հրապարակված տվյալներից՝ սույն վերլուծությունում ուսումնասիրվել է ՀՀ տնտեսության՝ վերջին ժամանակաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացումները: Մասնավորապես, դիտարկվել են տնտեսական ակտիվության՝ տվյալ ամսվա կուտակային ցուցանիշը, դրա ոլորտային բաշխվածությունը, ինչպես նաև տնտեսության առանձին ճյուղերի դինամիկան: Վերլուծվել են նաև տնտեսական զարգացումները ՀՀ արտաքին առևտրի ոլորտում, աշխատանքի շուկայում և հարկաբյուջետային հատվածում: Բացի այդ, անդրադարձ է կատարվել նաև ֆինանսական հատվածին (գնաճ, ավանդներ և վարկեր), ինչպես նաև փոխարժեքի վարքագծին:

Փորձագիտական կարծիքը նվիրված է «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» սահմանադրական օրենքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին 2026 թվականի հուլիսի 3-ի ՀՕ-275-Ն սահմանադրական օրենքի սահմանադրականության գնահատմանը։

Կարծիքում հիմնավորվում է, որ թեև օրենքը հետապնդում է խորհրդարանի աշխատանքի շարունակականությունն ապահովելու սահմանադրորեն լեգիտիմ նպատակ, դրա իրականացման համար ընտրված իրավական միջոցները հակասում են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ նոր կարգավորումները խորհրդարանական մեծամասնությանը հնարավորություն են տալիս սեփական քվեարկությամբ անորոշ ժամանակով արգելափակելու ընդդիմության կողմից առաջադրված թեկնածուների ընտրությունը և այդպիսով փաստացի չեզոքացնելու Սահմանադրության 104-րդ և 106-րդ հոդվածներով նախատեսված պարտադիր ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը։

Կարծիքում ներկայացված է Սահմանադրության 88-րդ, 89-րդ, 104-րդ և 106-րդ հոդվածների համակարգային մեկնաբանությունը, վերլուծվում է Սահմանադրական դատարանի ՍԴՈ-1708 որոշման իրավական տրամաբանությունը և հիմնավորվում է, որ վիճարկվող կարգավորումները ոչ թե կատարում են այդ որոշումը, այլ վերարտադրում են դրանով բացառված սահմանադրական արատը՝ այլ իրավական ձևով։ Աշխատությունն ավարտվում է օրենքի առանձին դրույթների հակասահմանադրականության վերաբերյալ եզրակացություններով։

ՀՀ կառավարության գործունեության միջնաժամկետ (այսինքն՝ առաջիկա երեք տարիների) թիրախները սահմանող առանցքային փաստաթուղթը պետական միջնաժամկետ ծախսերի ծրագիրն է (ՄԺԾԾ), որը հանդիսանում է նաև տնտեսավարողների հետ կառավարության հաղորդակցության հիմնական գործիքներից մեկը: Այս առումով ՄԺԾԾ-ի արդյունավետ օգտագործումը հատկապես կարևորվում է ինչպես ճգնաժամային, այնպես էլ հետճգնաժամային ժամանակահատվածներում, քանի որ դրանով հնարավոր է քաղաքականության ազդակներ հաղորդել տնտեսավարողներին, տնտեսությունում ձևավորել համապատասխան սպասումներ և այդպիսով նվազեցնել առկա անորոշությունները: Սույն վերլուծությունում ուսումնասիրվել են 2027-2029թթ. ՄԺԾԾ-ի կառուցվածքը, ծրագրի հիմքում դրված հիմնական մակրոտնտեսական կանխատեսումները և հարկաբյուջետային քաղաքականության հիմնական ուղղությունները, որոնք արտացոլում են ինչպես կառավարության սպասումները տնտեսական իրավիճակի հետագա զարգացումների վերաբերյալ, այնպես էլ կառավարության գործողություններն ուղղված ճգնաժամից հետո տնտեսության արագ վերականգնման ապահովմանը: 

Սույն հրապարակմամբ ներկայացվում է Իրավաբանների միջազգային հանձնաժողովի (International Commission of Jurists – ICJ)՝ 2026 թվականի հունիսի 29-ին հրապարակված Ադրբեջան. Արդարադատությունը ճնշման տակ. փաստաբանների անկախությունը և արդար դատաքննության իրավունքը («Azerbaijan: Justice Under Pressure. Independence of Lawyers and the Right to a Fair Trial») զեկույցի չորրորդ գլխի հայերեն թարգմանությունը։

Զեկույցը համապարփակ իրավական գնահատական է Ադրբեջանի կողմից հայ ռազմագերիների, քաղաքացիական անձանց և Արցախի նախկին ղեկավարների նկատմամբ իրականացված քրեական վարույթների վերաբերյալ։ ICJ-ն դրանք դիտարկում է ոչ թե որպես առանձին դեպքեր, այլ Ադրբեջանի քրեական արդարադատության համակարգում տարիներ շարունակ արձանագրված կառուցվածքային խնդիրների համատեքստում։

Հրապարակման հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է զեկույցի չորրորդ գլխի «Դատարանները և արդար դատաքննության իրավունքը» բաժնի վրա, որում միջազգային իրավունքի չափանիշների հիման վրա գնահատվում է հայ կալանավորվածների դատավարությունների համապատասխանությունն արդար դատաքննության հիմնարար երաշխիքներին։ Ընթերցողին ներկայացվում է նաև զեկույցի առաջին երեք գլուխների համառոտ վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալ ICJ-ի իրավական եզրակացությունների հիմքում ընկած համակարգային համատեքստը։

Հայերեն թարգմանությանը կցվում է նաև զեկույցի անգլերեն պաշտոնական բնօրինակի հղումը՝ այն ընթերցողների համար, որոնք ցանկանում են աշխատել սկզբնաղբյուրով։